FRANCESC FERRER i GUARDIA
Pedagogisch vernieuwer, vrijmetselaar, syndicalist, anarchist in hart en nieren, onvermoeibaar strijder tegen onrecht en uitsluiting - en om al deze redenen honderd jaar geleden opgepakt en gefusilleerd: Francesc Ferrer i Guàrdia.
Vergeten?
Bij ons is hij beter bekend als Francisco Ferrer of simpelweg Ferrer. Nu ja, bekend? Terwijl de Franstalige vrijzinnigen van de CAL een speciaal dossier publiceerden en in Franstalig België acties hielden bij straten en pleinen die de naam van Ferrer dragen, zwegen de Vlaamse vrijzinnigen. Op de website van het HVV: één berichtje van één pagina. In Gent hield de Bloemekenswijk – de wijk van de Ferrerlaan - een hulde (zie gent.be), een enkele individuele vrijdenker wijdde er een pagina aan (vrijdenker.skynetblogs). Voor de rest: stilte. Waar is de tijd dat de Oostendse vrijzinnige jeugd een club had die naar Ferrer was genaamd? Na zijn executie op 13 oktober 1909 in Barcelona, kwamen overal ter wereld tienduizenden en tienduizenden mensen op straat. Tientallen steden noemden straten en pleinen naar hem. Vijftig in Frankrijk alleen al. In Gent bestaat een Ferrerlaan. In Brussel werd een standbeeld (van Auguste Puttemans) opgericht dat nu voor de hall van de Université Libre de Bruxelles staat. Een kopie vond zijn weg naar Barcelona, in het park Monjuic, waar Ferrer werd geëxecuteerd. Nog in Brussel, is een haute école naar hem genoemd.
Hulde in Brussel
Gelukkig werd op 20 november 2009 aan de Université Libre de Bruxelles door een verscheiden groep Catalanen, Spanjaarden, Vlamingen, Brusselaars en Walen hulde gebracht aan Ferrer en werd de voet van zijn standbeeld versierd met talloze kransen en tuilen. Gaven present: de Franstalige vrijzinnigen van de Centre d’Action Laïque (CAL), de autoriteiten van de ULB, een hele resem studentenverenigingen van diezelfde universiteit, een afvaardiging van de VUB o.l.v. haar rector en van haar alumnivereniging OSB, de burgemeester van Brussel, vrijmetselaars van het Grootoosten van België, de voorzitter van de Fundació Francesc Ferrer i Guàrdia en een vertegenwoordiging van de Spaanse vrijmetselaarsorde Gran Logia Simbólica Española.
Betekenis van Ferrer
Waarom zouden wij honderd jaar na datum nog aandacht aan Ferrer moeten besteden?
1. Vooreerst, omdat elk autoritair regiem op zoek gaat naar zondebokken als heel de samenleving om evidente redenen in opstand komt. Zo werd Ferrer beschouwd als een aanstoker van de Setmana Trágica (Catalaans voor Tragische Week), toen ontelbare Barcelonezen uit pure wanhoop en frustratie de stad innemen en tientallen kerken, kapellen, kloosters, katholieke scholen en dito gebouwen er helemaal of gedeeltelijk aan moesten geloven. De industrie kwakkelde, de kolonies gingen verloren, boeren emigreerden massaal naar de stad en als klap op de vuurpijl kwam de overheid ook nog eens jongens rekruteren om overzees oorlog te voeren. Het volk kwam gewoon in opstand en dan heeft een autoritair regiem een zondebok nodig. Wie was geschikter dan de man die het volk middels onderwijs wilde ontvoogden! Hij werd gearresteerd en na een schijnproces gefusilleerd.
2. Ten tweede omdat Ferrer streed tegen armoede, uitbuiting en uitsluiting door op te komen voor deugdelijk en toegankelijk onderwijs voor allen. Zijn Moderne School (Escuela Moderna) was en blijft een toonbeeld van democratisch, hoogstaand onderwijs. Ferrer zette zelfs een uitgeverij op om in nieuwe, aangepaste handboeken te voorzien. De beweging kende veel succes in de VS. Middels modern onderwijs beoogde Ferrer de ontvoogding van het individu, een educatief programma dat we ons beter zouden herinneren.
3. Ten derde omdat Ferrer streed tegen onwetendheid, mystificaties en obscurantisme. Geen wonder dat hij de kerk tegen had, die handelaren in kwakzalverij en verkeerde voorstellingen van zaken. Kijk maar hoe godsdiensten ook nu de hand leggen op kennis en onderwijs, hoe sommigen hier en nu klaar om Darwin te weren, hoe religies en kerken toch altijd te keer gaan tegen wetenschap en rationaliteit. Hier bij ons is een bisschop aangesteld die zich met de Leuvense universiteiten zal bemoeien. En de paus weet welke natuurlijke wetten er bestaan die ’s mens ethiek en persoonlijkheid in de enige goede baan leiden. Ferrer wilde dat iedereen toegang kreeg tot rationele kennis, d.w.z. exacte kennis en vrij onderzoek - geen obscurantisme, geloof of bijgeloof.
4. Ten vierde, omdat Ferrer een internationalist was in alle opzichten, omdat hij het goede doen als de ware religie van de mens beschouwde en een republiek voorstond waarin elke geschoolde en geëmancipeerde burger een plaats zou vinden - en niet zou worden teruggeworpen tot zijn getto.
De missie van de Escuela Moderna? ” Jongens en meisjes die goed geschoold zijn, integer, rechtvaardig en bevrijd van vooroordelen”. Zou dat ook heden ten dage geen nastrevenswaardig programma zijn voor ons onderwijs?
© Eddy Bonte, 4 februari 2010 Eerste publicatie op deze site O9FEBR2010
LECTUUR & REFERENTIES
- (1) Dossier over Ferrer (in het Frans) als bijlage bij Espaces de Liberté, het tijdschrift van het Centre d’Action Laïque (CAL), www.ulb.ac.be/cal
- (2) In Barcelona bestaat de Fundació Francesc Ferrer i Guàrdia, tevens uitgever van het Catalaanse vrijzinnige blad Espai de Llibertat: www.laic.org . Dossier over Ferrer in het nr. 54
- (3) De Catalaanse onderwijsvakbond USTEC-STEs besteedde een speciaal nummer van haar tijdschrift Docència (nr. 29, 2009) aan Ferrer, incl. een dvd over het leven van Ferrer. www.sindicat.net
- (4) Er verschenen talloze boeken over de 100ste verjaardag van de Setmana Trágica, waarvan deze bijzondere aandacht verdient omdat het filosofische en ideologische verband wordt gelegd met de vrijdenkerij en het rationalisme: Dolors Marín: “La Semana Trágica. Barcelona en llamas, la revuelta popular y la Escuale Moderna”, Ed. La Esfera de los Libros, 2009.