Elektronische kastelen

In de Middeleeuwen, leefden de rijken en de machtigen in versterkte en omwalde abdijen en kastelen, ver verwijderd van het gepeupel op het platteland en in de stinkende steegjes. Vandaag de dag leven de rijken en de machtigen in elektronische kastelen, discreet afgeschermd van de dagdagelijkse straatrealiteit.

Hun lofts, villa's en luxeflats zijn gelegen in speciaal daartoe ontwikkelde verkavelingen en domeinen (1). Deze elektronische kastelen bieden niet enkel bescherming door de speciale locatie, geregelde politiecontroles, metershoge omheiningen, privé-bewakingsfirma's en agressieve honden, maar in het bijzonder door de gesofisticeerde elektronische apparatuur. Camera's, sensoren, codes, magnetische kaarten en een gevarieerde computergestuurde uitrusting, vervullen een driedubbele rol: (1) de dagdagelijkse, maar ongewenste wereld buiten houden (2) een gefilterde wereld binnenlaten en (3) virtueel contact onderhouden met de andere leden van de elite, wel te verstaan op globaal niveau.
Om deze toestand van gewild isolement te kunnen bestendigen, is het absoluut noodzakelijk de buitengesloten massa blijvend buiten te houden.
In onze westerse democratieën wordt het volk sinds enkele decennia niet langer in bedwang gehouden door militaire of religieuze macht. De controle verloopt subtieler, maar berust in wezen op een slimme combinatie van beide methodes. Brute repressie is 'not done' en economisch onhandig. Het is veel verstandiger - en economisch interessanter - de marsrichting van de massa te bepalen, zodat automatisch kan worden bijgestuurd. Het zelfbedrog dat de elite hanteert door de feitelijkheid te negeren, wordt ook op de massa toegepast: de mensen mogen in geen geval de indruk krijgen te worden gestuurd, maar dienen ervan te worden overtuigd dat ze de koers zelf bepalen.

ANGST

Het resultaat is vergelijkbaar met vroeger, omdat de voedingsbodem vergelijkbaar is: angst.
De angst voor het verlies van het vege lijf in een toestand van armoede en uitbuiting, is vervangen door de angst voor het verlies van een collectie luxegoederen in een toestand van nooit geëvenaarde welvaart. Het is de angst geen deel uit te maken van het officiële productieproces. Onze zelfwaarde en ons levensdoel worden bijna uitsluitend gestuurd door een maatschappelijke status die wordt uitgedrukt in niveaus van weelde, bezit en inkomen, met een nooit eindigende consumptie als middel tot "zelfexpressie". De angst geen deel uit te maken van dit proces werkt even efficiënt als de repressie van vroeger. Om zich van een plaatsje in het systeem te verzekeren, is zelfcensuur aan de orde van de dag. Uit de band springen - al is het maar door te werken of te consumeren buiten het officiële economische circuit - is zo goed als uitgesloten, tenzij als dure kunst (bijvoorbeeld Tracey Enim) of bij wijze van entertainment (de zg. "human interest"-programma's over weirdo's die steevast als dorpsidioten worden voorgesteld.). Deze consumptiewereld beschikt ook over een uiterst werkzame religieuze component: voor de braven en de gelovigen wordt de brutaliteit van het leven van vandaag verzacht door de boni die morgen worden uitgekeerd. Immers, het materialistische niveau van vandaag is slechts een flauwe afspiegeling van de kansen en mogelijkheden die morgen op ons af komen.

GOEDEREN vs VERMOGEN

In puur materieel opzicht, bezit de gemiddelde burger van dit land méér goederen dan de rijkste heer uit, pakweg, de veertiende eeuw. Maar al dat bezit heeft geen invloed of macht opgeleverd. Omdat zij over zoveel goederen (op afbetaling) en hun eigen huis (gehypothekeerd) beschikken en continu nieuwe producten en diensten aanschaffen, krijgen de burgers de indruk dat zij actieve en invloedrijke aandeelhouders van deze samenleving zijn. Mocht Charles de Gaulle terugkeren, hij zou in de waan kunnen verkeren dat zijn "capitalisme populaire" eindelijk ingang heeft gevonden. De burger wordt hierin dag na dag aangemoedigd, bijvoorbeeld door zijn bezittingen (op krediet) te betitelen als een "vermogen" dat specialistisch beheer nodig heeft en hem uit te nodigen op de beurs te spelen zoals het een berekend wereldburger met geld op overschot beaamt. Helaas leidt bezit enkel tot macht wanneer het wordt ingezet voor expansie, groei en vermenigvuldiging en het leven van andere mensen er aldus fundamenteel wordt door beïnvloed.

INFORMATIE vs KENNIS

En als de omvang of de waarde van de bezittingen wat tegenvalt, wordt de slogan "kennis is macht" bovengehaald. De massa wordt inderdaad wijsgemaakt dat zij macht heeft vanwege de onbeperkte toegang tot informatie. De gewilde verwarring tussen informatie en kennis, is fundamenteel. Enkel bepaalde kennis leidt tot macht en je moet ze wel gebruiken in een geschikte context en met een uitgekiende strategie. Alle gecumuleerde kennis van de middelbare school, bijvoorbeeld, leidt geenszins tot macht. De meeste zg. "kennis" is enkel consumptie-informatie die op de vuilnishoop van de pulp terechtkomt, ook al staat het nu op een blinkend schijfje. Informatie die enkel wordt geconsumeerd leidt evenmin tot macht als de opeenstapeling van consumptiegoederen tot vermogen leidt.

CONCEPT, IMAGO, IDEE

Het zijn deze strategieën die de bewoners van de elektronische kastelen in staat stellen hun imperium uit te breiden. Daar leven immers de bedenkers en geldschieters van conceptjes, ideeën en imago's voor massaal, globaal gebruik. Voor alle zekerheid, wordt de productie niet overgelaten aan de toekomstige consument. Omgekeerd, is produceren de taak van een massa die niet consumeert en wél nog in toom wordt gehouden met militaire en religieuze macht. Zij zijn de inwoners van wat in newspeak "lageloonlanden" wordt genoemd.
In onze globale economie, zijn het lokale en het particuliere onbelangrijk geworden en in hoge mate zelfs ongewenst. Elke vrije, opstandige of soevereine plek, zeker ook de mentale, moet worden bezet of gekoloniseerd. De globale elite kan zich overal rustig terugtrekken omdat ze economisch niet van een regio afhangt, overal op haar wenken wordt bediend en zich sociaal wel on-line en dus over heel de wereld met gelijkgestemden onderhoudt. De massa krijgt dus probleemloos de beschikking over de openbare ruimtes, waar de overheid minimale voorzieningen moet treffen, mag proberen een beleid te voeren en in alle geval het puin dient te ruimen. Ook letterlijk. Wanneer de gegoede burger zichzelf tot belastingbetaler heeft gereduceerd, dit wil zeggen tot een louter economische entiteit met winstbejag, volstaat een verhoudingsgewijs hogere contributie nu eenmaal om aan zijn plicht te hebben voldaan. De terugtredende overheid, die in hoofdzaak wordt geleid door discipelen van de economische elite, doet de rest, nl. de openbare ruimte elektronisch controleren, zero-tolerance invoeren en jeugdgevangenissen bijbouwen.

Eddy Bonte
Jim Riley, muzikant en impresario, Engeland

(1) De Franse firma Monné-Delcroix bouwde tot nu toe 5.500 beveiligde panden. Het succes startte niet toevallig in Toulouse (22 residenties), waar de sterke bevolkingsaanwas tussen 1982 en 1999 proportioneel meer kaders opleverde (+ 13.000) ten nadele van de traditionele beroepen zoals arbeiders, ambachtslui en landbouwers (- 7.000). Bron: H. Belmessous, "Voyages à travers les forteresses des riches", Le Monde Diplomatique, november 2002. In 2007 bouwt men in De Pinte bij Gent een omwald woningencomplex. In 2005 werd in Antwerpen een straat door de bewoners afgezet.

NOOT:
Deze tekst dateert van 2002 en bleef tot nu ongepubliceerd. Ze is gebaseerd op de Engelse versie die oorspronkelijk werd geschreven door Jim Riley en op haar beurt is gebaseerd op een geïmproviseerd debat bij mij thuis toen Jim en zijn vrouw Sheila toevallig langskwamen omdat een concert in Frankrijk in het water was gevallen.